Psikiyatrik Rehabilitasyon Nedir ve Faydaları Nelerdir?

 

Rehabilitasyon, akut epizodun stabilizasyonun hemen sonrasında başlayan bir süreçtir. Bu süreç, ruhsal hastalığı olan insanların yaşam kalitelerini artırarak toplumda etkin bir şekilde yaşamaları ve ruhsal gereksinimlerini karşılamak için gereken hizmetleri içerir.

Psikiyatrik Rehabilitasyon, ruhsal hastalık nedeniyle bireyde oluşan izolasyon, içe kapanıklık, duygusal yoksunluk, konuşma ve kendini ifade etmedeki yetersizlik, sosyal fonksiyonlarının kaybı, kişinin yeteneklerinin, yeterliliklerinin ve fonksiyonel davranışlarının geliştirilmesini temel alarak azaltmayı amaçlar. Psikiyatrik rehabilitasyon sürecinde hastanın öz-güven duygusunu pekiştirmek amacıyla, güçlü yanlarının ön plana çıkarılarak geliştirilmesi, aynı zamanda  hastalığının semptomlarının ve tetikleyicilerinin bilincine vararak, kişinin iç görü kazanması ve günlük yaşamında karşılaştığı zorluklarla bağımsız olarak mücadele edebilmeyi öğrenmesi hedeflenir.  Psikiyatri  hastanesindeki yatış sürecinde başlayan rehabilitasyon, hastanın çevresel kaynakları kullanmasını öğrenmesinin yanı sıra, katıldığı aktiviteler, terapötik atölyeler  ve grup terapileri içerisinde sosyalleşerek, sosyal becerilerini geliştirmesi ve deneyimledikleri duyguları paylaşırken yalnız olmadığını anlaması ve normalizasyon süreci açısından önemli bir unsurdur. Aynı zamanda, diğer katılımcılarla kurulan bağ, kişinin kendisini bir gruba ait hissederek, soyutlanmanın ve izolasyonun azaltılmasına yardımcı olur. Uzun süreli yatışlarda veya kronik hastalığı olan kişilerde, rehabilitasyon servisi altında yürütülen atölyelere katılımlar, kişinin gününü planlamasında, kişisel özenin gelişmesinde ve otonomi kazanmasında da önemli bir etkendir.

Hedeflenen:

• Kişinin toplum içerisinde bağımsız olarak en az destekle toplumsal, mesleki, eğitimsel ve ailevi rollerini sürdürebilmeleri için gerekli becerilerle donatılması ve aktif olmalarının sağlanması.
• İçe kapanıklık, konuşma ve kendini ifadenin azalması, izolasyon gibi semptomların azaltılması
• Zor duygularla ve günlük hayatta karşılarına çıkan problemlerle başa çıkma becerilerinin gelişmesini ve sağlamak.
• Diğer katılımcılarla bağ kurarak, anlamlı ilişkiler kurmasına yardımcı olmak ve güven duygusunu  pekiştirmek.
• Otonominin artması, bağımsızlığı desteklemek ve güçlendirmek.
• Kişinin çevresel desteklerden faydalanmasını sağlamak.
• Farkındalığı artırıp, iç görü kazanımını desteklemek.
• Öz- güveni artırmak.
• İletişim becerilerinin gelişmesi, duygu ve düşüncelerini ifade edebilmesi.
• Gününü planlamasına yardımcı olmak, üretkenliği artırmak.
• Sosyal becerilerinin artmasını sağlamak.
• Yapılan aktivite ve atölyelerle odaklanma yetisini geliştirmek.

 

1. Uygulanan Terapi Grupları:

 

1. Müzik Terapi:

Müzik terapisinde müzik, kişinin kendini özgürce ifade etmesinde  ve iletişim kurmasında bir araç olarak kullanılmaktadır. Katılımcılara sunulacak olan çeşitli müzik aletlerini kullanarak, spontane bir şekilde bireysel bir ritim oluşturan hastalar aynı zamanda grup içinde uyumu yakalamak amacıyla birbirlerini dinlemenin de önemini deneyimleyeceklerdir. Kendilerini özgürce ifade ederken, grup içinde  katılımcıların birbirleri ile müzik aracılığıyla iletişim kurup kendilerini bir gruba ait hissetmeleri amaçlamaktadır.

Müzik Terapisi, bir müzik dersi olmadığından, enstrüman çalmayı öğretmez. Katılımcıların herhangi bir deneyime sahip olmasına gerek yoktur. Müzik terapisti, müzik aletlerini katılımcıların istediği gibi kullanmalarında  ve keşfetmelerinde onlara destek olacaktır.

 

2. Sanat Psikoterapi Grubu :

 

Sanat Psikoterapisi Nedir:

Sanat psikoterapisi, destekleyici ve  gizlilik ilkesinin korunduğu bir ortamda düşünce ve duyguları keşfetme fırsatı sunan, sanatın bir araç olarak kullanıldığı bir terapi yöntemidir. Sanat psikoterapi seansları sırasında, katılımcılar iki ve üç boyutlu görüntüler oluşturmak için çeşitli sanat malzemelerinin kullanımı yoluyla kendilerini serbestçe ifade etmeleri konusunda teşvik edilir. Üretilen iş ve yapım süreci, karmaşık duygularla iletişim kurmaya ve onları anlamlı bir şekilde ifade etmeye yardımcı olur. Ortaya çıkan eser, duyguların bir yansıması ve iç dünyanın keşfi için bir araç görevi görür.

Bu atölyeler bir resim dersi olmadığı gibi, estetik güzellik kaygısı taşımamaktadır. Hastaların iç dünyalarını sanat aracılığıyla keşfetmelerini, duygu ve düşüncelerini özgürce dışa vurabilecekleri ve sosyalleşebildikleri güvenli bir ortam sağlamayı hedeflemektedir.

 

Sanat Psikoterapi grubunun amacı : Grup sanat terapisi, sanat aracılığıyla ilişkilerin, düşüncelerin ve duyguların keşfedildiği bir terapi yöntemidir. Katılımcıların kullanımına açık olan çeşitli sanat malzemeleri ile üretilen imajlar, kişinin endişelerini, duygularını ve fikirlerini paylaşması ve anlamlaştırması için bir fırsat yaratır.  Üretilen sanat eseri bireysel olsa da, genellikle grup içinde benzer duygular paylaşılır. Paylaşılan benzer duygular grup katılımcılarının birbirleriyle bağ kurmasına,  ve aynı zamanda soyutlanmanın engellenip, kişinin sosyalleşmesine yardımcı olur. Aynı zamanda üretilen iş ve yapım sürecine dair yapılan yorumlama ve paylaşımlar, hastanın iç dünyasında deneyimlediklerini ve duygularını ‘aynalama’ yaparak anlamlaştırmasını, içselleştirmesini ve farkındalık yaratıp iç görü kazanmasını sağlar.

 

Hedeflenen:

• Hastanın kendisine  ait parçaları birleştirmelerine yardımcı olmak; içsel dünyalarını keşfedip, anlamlaştırmak
• Duygularını ve düşüncelerini özgürce ifade edilip dışa vurulmasını sağlamak
• Farkındalığı artırıp, iç görü kazanmasını sağlamak
• Benlik algısının pekişmesi
• Öz-yeterliliğin gelişmesi, karar verme mekanizmasının güçlendirilmesi
• Bağımsızlığı desteklemek ve güçlendirmek
• Sağlıklı ilişkiler kurma
• Güven duygusunu artırmak
• Sosyalleşmeyi cesaretlendirip, soyutlanmayı engellemek
• Bir gruba ait hissetme

 

Sanat Psikoterapistinin Rolü:

• Direktif olmamak ve yönlendirme yapmamak.
• Grup üyelerini sanat malzemeleri ve birbirleriyle etkileşime geçmek için teşvik etmek ve desteklemek.
• Grup dinamiklerini gözlemleyerek, grup üyelerinin sağlıklı ilişki kurmalarına yardımcı olmak.
• Grup terapisi boyunca bilinçaltı süreçlerinin keşfedilmesini desteklemek.
• Grup içindeki yorumlamaları ve paylaşımları desteklemek.

 

Grup formatı: Açık Sanat Psikoterapi Grubu psikodinamik yaklaşım ile hiç bir direktif ve yönlendirme olmadan yürütülmektedir. Hastanemizde her serviste yatan hastalar için uygulanan sanat psikoterapi gruplarının yanında ayaktan başvuran hastalar için, yapılan ön görüşmeler sonrasında oluşturulmuş olan kapalı sanat psikoterapi grupları yürütülmektedir. Grup terapi seansı, üretim süreci ve paylaşım olarak iki ayrı kısımdan oluşmaktadır; üretim ve paylaşım sürelerine seans başında katılımcılar ile birlikte karar verilmektedir.

 

 

2. Uygulanan Atölyeler:

 

1. Şiir Atölyesi:
Her hafta seçilen bir şiir veya hikaye üzerinden, katılımcıların duygu ve düşüncelerini güvenli bir ortamda özgürce ifade edebilecekleri bir alan yaratmayı amaçlayan terapötik bir atölyedir. Kişinin kendisiyle özdeşleştirdikleri parçalar üzerinde düşünmesini sağlayarak, kendisi ve diğerleriyle kurduğu ilişkilerini anlamasında yardımcı olur.
Aynı zamanda yaratıcılık, öz-güven ve kendini ifade becerisinin artmasına davranış̧ ve tutumlarının değişmesine, olgun başa çıkma becerilerinin gelişmesine destek olur.
2. Sanat Terapi Atölyesi :

Her hafta katılımcılar ile beraber belirlenen bir tema (maske yapımı, grup resmi, hikaye sonrasında resim yapmak v.b.) üstünden yürütülen terapötik amaçlı atölyelerdir. Belirlenen tema üstünden bir iş üretilerek, kişinin malzemeleri keşfetmesi ve sonrasında  yeni bir deneyim üzerinden yapılan paylaşımlar ile  kişinin iç dünyasını anlamlaştırmasına, duygularını daha rahat ve özgür bir şekilde ifade etmesine yardımcı olmayı amaçlar.  Atölye başında seçilen bir tema olmasına rağmen herhangi bir yönlendirme olmadan uygulanan bu atölyeler, katılımcıların güvenli bir ortamda yeni bir malzeme veya tekniği deneyimleyerek savunma mekanizmalarının dışına çıkmalarına ve bu deneyim üzerine düşünmelerine teşvik etmeyi hedeflemektedir. Bu deneyim, günlük hayatta karşılarına çıkan zorluklarla baş etmede ve problem çözme yetilerinin gelişmesinde önemli bir rol oynar.

 

3. Ebru Atölyesi:

Ebru Atölyelerinde, katılımcılar sırayla kendi diledikleri renkleri kullanarak, renkleri, desenleri ve atölye yürütücüsün desteğiyle ebru tekniklerini keşfetmeye teşvik edilmektedirler. Su üzerine yapılan  bu sanat türü, rahatlatıcı etkisinin yanı sıra, ebru teknesinin yarattığı sınırlar içerisinde kontrolsüz olabilmeyi sağlayarak kaygıyla ile başa çıkabilmede kişiye yardımcı olmaktadır. Aynı zamanda ebru tekniğinin ve malzemelerin getirdiği sınırlandırmalar, ortaya çıkan ebrunun benimsenip içselleştirilmesini kolaylaştırmaktadır. Üretilen her ebrunun son ana kadar bilinmez olması, kişinin bilinmezlikle başa çıkabilmeyi deneyimlemesi açısından önemlidir.

 

4. Dans Hareketleri Terapi Atölyesi:

Dans Hareketleri Terapisi, bedenin zihinsel, duygusal ve motor işlevlerini desteklemek için hareket ve dansın psikoterapötik kullanımıdır. Hareket ve duygunun birbirine bağlı olduğu fikri çerçevesinde kurulan bu yaratıcı ifade, daha iyi ilişkiler kurmak, iletişim becerilerinin geliştirilmesine, duyguların keşfedilmesi ve fark edilmesinde yardımcı olabilir. Bu terapötik atölye, sözel olarak kendini ifade etmekte zorlanan hastaların bedeni, dansı ve hareketi kullanarak kendinlerini ifade etmelerine destek olup, özgüvenin ve beden imgesinin pekişmesini amaçlamaktadır. Dans hareket terapi atölyeleri bir dans dersi değildir ve katılımcıların deneyimli olmalarına gerek yoktur.

 

3. Uygulanan Aktiviteler:

Rehabilitasyon Servisinde uygulanan bu aktiviteler ile hedeflenen; yönergeleri anlama ve uygulama, konsantrasyonu artırma, sosyal becerileri geliştirme, izolasyonu engelleme, gününü planlamasına yardımcı olmak ve üretkenliği artırmaktır.

 

2. Yoga :

Yoga nefes teknikleri, egzersiz ve meditasyonu kullanarak, vücut bilincinin artmasına, stresin ve kas gerginliğinin azaltılmasına yardımcı olup dikkat ve konsantrasyonu artmasını sağlar. Yoganın bedeni güçlendirmesi ve fiziksel yararlarının yanı sıra, depresyon, dikkat eksikliği, uyku bozuklukları,anksiyete veya stres yaşayan kişilere de yardımcı olabilir.

 

* Servislerde sorumlu hemşireler tarafından resim, nefes egzersizi, takı yapım ve oyun saati gibi aktiviteler uygulanmaktadır.

 

 

Meril Algazi

Uzm. Sanat Terapisti, Psikolog

 

Merve Ece Turan

Rehabilitasyon Sorumlu Hemşiresi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir