Psikiyatri Hemşireliği

Psikiyatri hemşireliği; insanın davranış sürecini anlamayı hedefleyen, hastayla olduğu kadar kişinin kendisiyle de ilgilenmesini kapsayan dinamik bir beceridir (Özbaş, Buzlu 2011).

Amerikan Hemşireler Birliğinin 2007 yılında yaptığı tanımlamaya göre; “Ruh sağlığı ve psikiyatri hemşiresi; sanat olarak kendiliğin amaçlı kullanımı, bilim olarak Psikososyal ve nörobiyolojik kuramların, araştırma bulgularının ve hemşireliğin çeşitli rollerinin kullanımı ile hizmet veren ruh sağlığı profesyonelidir.”(Özbaş, Buzlu 2011).

Psikiyatri hemşireliğinin gelişimi, 1773 yılında Amerika’da Virginia-Williamsburg’da ilk psikiyatri hastanesinin açılması ile olmuştur. O zamanlarda psikiyatri hastalarına, herhangi bir hemşirelik veya psikiyatri eğitimi olmayan bakıcılar tarafından gözetim altında tutmaya dayalı bir bakım (custodial care) uygulanmış ve 1882 yılına kadar bu şekilde devam etmiştir (Adams 1989; Otong 2003).

Linda Richards Amerika’daki ilk üniversite mezunu hemşire ve aynı zamanda ilk psikiyatri hemşiresidir. Richards 1873 yılında “New England Hospital for Women and Children”dan mezun olmuş, 1882 yılında Doktor Edward Cowles ile Massachuttes’deki McLean Asylum’da ruhsal hastalıklara yönelik ilk formal hemşirelik okulunun eğitimini başlatmıştır. Bu okul psikiyatri hemşireliğinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Bu okulda verilen iki yıllık eğitim, öncelikle beslenme, hijyen ve aktivite gibi fiziksel bakıma ve kısmen de psikososyal becerileri geliştirmeye odaklanmıştır. Hemşireler, hastalara güvenli ve temiz bir çevre sağlayarak, hoşgörü ve şefkat göstererek, gözetim altında tutmaya dayalı bakım ve tıbbi tedavi ilkelerini temel alarak bakım vermişlerdir. Daha sonraki yıllarda Richards birçok hastanede yöneticilik yapmış ve bu hastanelerde hemşirelik okulları kurmuştur (Carson ve Arnold 1996; Otong 2003; Varcarolis 1998; Videbeck 2004).

1970’li yıllarda ruh sağlığı ve psikiyatri hemşireliği yardımcı meslek olmaktan çıkıp, akademik bir meslek olarak kabul edilmeye başlanmış ve psikiyatri hemşirelerinin profesyonel rolleri gelişme göstermiştir. Kaplan’ın krize müdahale kavramı hemşirelik uygulamalarına entegre edilmiş, hemşireler krize müdahale, destekleyici terapi ve psikoterapi uygulamaya başlamışlardır (Adams 1989; Otong 2003). Amerikan Hemşireler Birliği 1973 yılında, hemşireler için sertifikasyon programı, 1976 yılında temel psikiyatri hemşireleri ve uzman psikiyatri hemşireleri için iki ayrı sertifika programı oluşturmuştur (Varcarolis 1998). Ayrıca Amerikan Hemşireler Birliği 1973 yılında Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Bakım Standartlarını geliştirmiştir

Ülkemizde 1950’li yıllara kadar Psikiyatri Hemşireliği alanı, hemşire sayısının yeterli olmaması ve psikiyatri hastalarına yönelik önyargılar nedeniyle geride kalmıştır. İlerleyen yıllarda hemşire okullarının ve mezun hemşire sayısının artmasıyla birlikte psikiyatri kliniklerinde çalışan hemşirelik mesleği mensubu olmayan kişilerin yerini eğitimli hemşireler almaya başlamıştır. 1955 yılı itibariyle Hemşirelik Yüksekokullarının açılması ile psikiyatri hemşireliği dersi bu okulların ders programlarında yer almış, ancak uzun yıllar tıbbi psikiyatrik bilgi ağırlıklı işlenmiştir. Psikiyatri Hemşireliği bilgi ve becerisi yönünden ağırlıklı olan dersler, hemşirelikte akademikleşmenin başlaması ile gerçekleşmiş ve akademik kadroların çoğalması ile daha iyiye doğru gitmiştir. 1968 yılında hemşirelikte bilim uzmanlığı, 1972 yılında hemşirelikte doktora programı başlamıştır. Son yıllarda lisansüstü eğitimini tamamlamış psikiyatri hemşirelerinin artmasıyla birlikte psikiyatri hemşireliği uygulamalarında gelişmeler kaydedilmiştir. Uzman psikiyatri hemşireleri Amerikan Hemşireler Birliği tarafından belirlenen psikiyatri hemşiresinin rollerinden birçoğunu uygulamakta ve eğitimi alanında da aktif faaliyet göstermektedirler.

25 Nisan 2007 tarihinde kabul edilen “Hemşirelik Kanunu”nda Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği alanında lisansüstü eğitimlerini tamamlayan hemşirelere uzman hemşire unvanı verildiği ibaresi yer almıştır. Bu gelişim üzerine Psikiyatri Hemşireleri Derneği’nin çalışmaları sonucu Psikiyatri Kliniği Sorumlu Hemşiresi, Psikiyatri Kliniği Servis Hemşiresi, Psikiyatri Kliniği Poliklinik Hemşiresi, Acil Psikiyatri Hemşiresi, Adli Psikiyatri Hemşiresi, Alkol-Madde Bağımlılığı Hemşiresi, Geropsikiyatri Hemşiresi, Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Hemşiresi, Psikiyatrik Rehabilitasyon Hemşiresi, Toplum Ruh Sağlığı Hemşiresi, Çocuk Ergen Ruh Sağlığı ve Psikiyatrisi Hemşiresi olmak üzere psikiyatri hemşireliği alanındaki uzman hemşirelerin görev, yetki ve sorumluluklarına yönelik yönetmelik taslağı hazırlanmış ve Sağlık Bakanlığı’na gönderilmiştir. 8 Mart 2010 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Hemşirelik Yönetmeliği’ne, 19 Nisan 2011 tarihinde Çalışılan Birim/Servis/Ünite/Alanlara göre hemşirelerin görev, yetki ve sorumlulukları kapsamında, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği içerisinde; Psikiyatri Klinik Hemşiresi, Çocuk ve Adölesan Psikiyatrisi Hemşiresi, Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Hemşiresi, Alkol ve Madde Bağımlılığı Merkezi Hemşiresi görev, yetki ve sorumlulukları eklenmiştir. Toplum Ruh Sağlığı Merkezi Hemşiresi görev, yetki ve sorumlulukları Halk Sağlığı Hemşireliği içerisinde yer almış ve diğer psikiyatri hemşireliği alanındaki uzman hemşirelerin görev, yetki ve sorumlulukları yönetmelikte yer almamıştır. 2010 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Hemşirelik Yönetmeliği’ne, 19 Nisan 2011 tarihinde Çalışılan Birim/Servis/Ünite/Alanlara göre hemşirelerin görev, yetki ve sorumlulukları kapsamında, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği içerisinde; Psikiyatri Klinik Hemşiresi, Çocuk ve Adölesan Psikiyatrisi Hemşiresi, Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Hemşiresi, Alkol ve Madde Bağımlılığı Merkezi Hemşiresi görev, yetki ve sorumlulukları eklenmiştir (Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Psikiyatri Hemşireliği ABD Tanıtım Yazısı).

KAYNAKÇA

  • Adams, I. T. (1989). The Evalution of Psychiatric/Mental Health Nursing. Birckhead, L. H. (Ed.). Psychiatric Mental Health Nursing: The Therapeutic Use of Self. Lippincott Company, Philadelphia, 3-14.
  • Carson, V. B., Arnold, E. N. (1996). Mental Health Nursing: The Nurse-Patient Journey. W.B. Saunders, USA, 11-29.
  • Otong, D. A. (2003). Psychiatric Nursing: Biological&Behavioral Concepts. Thomson, USA, 3-21.
  • Varcarolis, E. M. (1998). Foundations of Psychiatric Mental Health Nursing. 3rd ed., W.B. Saunders, USA, 10-25.
  • Videbeck, S. L. (2004). Psychiatric Mental Health Nursing. 2nd ed., Lippincott Willliams&Wilkins, Philadelphia, 3-15.
  • Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Psikiyatri Hemşireliği ABD tanıtım yazısı.